Genel

Astronotlar Ne Yer?

By 28 Kasım 2018 No Comments

1960’ın başından beri uzay uçuşu teknolojilerinde önemli ilerlemeler kaydedilmiş, bu ilerlemeler uzayda kalınan süreyi başlarda dakikalardan günlere, daha sonra aylara ve günümüzde ise yıllara kadar uzamasına yardımcı olmuştur. Peki yaşantılarının bir kısmını uzayda geçiren astronotlar nasıl besleniyor?

Başlarda uzay uçuşları kısa süreli olduğu için pek fazla yiyecek içecek ihtiyacı duyulmamıştı çünkü astronotlar ihtiyacı olan yiyecek ve içecekleri uçuştan önce tüketiyorlardı. Zamanla bu uçuşlarda astronotlar katı maddeleri çiğneme, yutma ve sıvı içecekleri içme gibi testler yapmışlar; tek ısırıkta yenebilecek lokmaları, dondurularak kurutulmuş yiyecekleri ve alüminyum tüplerin içerisindeki yarı sıvı yiyecekleri yemeyi kendi kendilerine keşfetmişler.  Fakat astronotlar bu yiyecekleri lezzetsiz bulmuş ve dondurularak kurutulmuş gıdaları yeniden sulandırmaya çalışırken bazı sorunlar yaşamışlardır. Bu yüzden daha sonra katı gıdalar basınçla sıkıştırılmış ve tek lokmalık boyutlarda hazırlanmıştır. Yerçekimsiz ortamda hareket eden yiyeceklerin ekipmanlara zarar verme ihtimali olduğu için parçalanmayı azaltmak amacıyla yenilebilir bir jelatin ile kaplanmıştır.

Yiyecekler genel olarak dondurularak kurutma tekniği ile hazırlanmakta ve vakumlu kaplarda paketlenmektedir. Dondurarak kurutma yönteminde yiyecek pişirildikten veya işlendikten sonra hızlı bir şekilde dondurulmakta, daha sonra kurutma tepsisine yerleştirilmekte ve hava basıncının azaltıldığı bir vakum haznesine konulmaktadır. Bu yöntem ile hazırlanan yiyecekler dilimlenmiş, küp şeklinde kesilmiş yani yemeğe hazır halde paketlenmiş olduğu için yemek hazırlama süresi de azaltılmıştır. Ayrıca bu yiyeceklerin suyu alındığı için daha hafiftir, raf ömrü daha uzundur ve ortam sıcaklığında depolanabilmektedir. Tüp içerisindeki yiyeceklere nazaran, dondurularak kurutma yöntemi ile hazırlanan yiyecekler astronotlar tarafından daha çok beğenilmiş çünkü dondurularak kurutulmuş yiyeceklerin kapları şeffaf olduğu için hem dışından görülebiliyor, kokusunu alınabiliyor hem de tadının orjinaline daha yakın olduğu düşünülüyordu. Bunun temel sebeplerinden birisi de uzayda astronotların yiyeceklerden tat alma oranının %30’lara kadar düşmesidir.

Zamanla yiyecek ve içecek çeşitliliği daha da artmış paketleme yöntemleri de geliştirilmiştir. Önemli gelişmelerden biri de Skylab laboratuvarında dondurucu, buzdolabı, ısıtma tepsileri ve bir masa bulunmasıdır. Bu yüzden Skylab’ta yemek yeme deneyimi tıpkı dünyadaki yemek yeme deneyimine benzetilmektedir. Bu deneyim sayesinde astronotlar kendilerini evlerinde gibi hissettiği için uzay ortamına daha çabuk adapte olabilmişlerdir.

Günümüzde astronotlar onaylanmış yiyecek listesinden yiyecekleri kendi zevklerine göre seçebilmekte hatta kendi menülerini de oluşturabilmekteler. Portakal suyu, tarçınlı tost ekmeği, çikolata, hindi eti, karides, omlet, kahve spagetti vb. yiyecekleri astronotların menülerinde görmek de artık münkün.  Astronotlar tarafından tasarlanan menüler diyetisyenler tarafından kontrol edilmekte çünkü uzayda astronotlar az hareket ettikleri için alacakları kalori de ona göre ayarlanıyor ve astronotlara dokunmayacak yiyeceklerin seçilmesine de çok özen gösteriliyor.

Astronotlar için hazırlanan yiyecekler çok katı mikrobiyolojik kısıtlamalara sahip olmasının haricinde dünyadaki yemekleri yansıtmaktadır. Bu yiyeceklerin beslenme değerinin yanı sıra en önemli özelliği koruma sürecidir ve uzay yiyeceklerinin hiçbir zaman gıda zehirlenmesi riski taşımaması gerekmektedir. Bu yüzden astronotların yiyeceklerini güvende tutmak için NASA tarafından HACCP geliştirilmiştir.

HACCP; biyolojik, kimyasal ve fiziksel riskler üzerinde yoğunlaşan, gıda güvenlik risklerinin tanımlanması, değerlendirilmesi ve kontrolü için  çalışmalar yürüten ürün güvenilirliği sistemidir. Günümüzde gıda güvenliği ile aynı anlamda kullanılır halde gelmiştir.

Gelecekte uzay uçuşlarının daha da uzun süreli olacağından bahsedilmekte ve raf ömrü uzun yiyeceklerin ön planda olacağı öngörülmektedir. Ancak raf ömrü uzun olan (örneğin konserve) yiyecekler daha ağır ve depolaması zordur. Bu zorluğun üstesinden gelmek için uzay istasyonunda yetiştirilmeye başlanan sebzeler olduğu bilinmektedir.

YAREN KUZGUN

Leave a Reply