Genel

SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE UZAY YARIŞI: ABD VE SOVYETLER BİRLİĞİ

By 19 Kasım 2018 No Comments

Soğuk Savaş, ABD liderliğindeki Batı Bloğu ile Sovyetler Birliği liderliğindeki Doğu Bloğu arasında 2.Dünya savaşından sonraki yıllarda başlayan farklı alanlarda etkileri olan ve 1991 yılında Sovyetler Birliği’nin resmen dağılmasına kadar devam etmiş jeopolitik gerginlik durumudur. Soğuk savaşın özellikle siyasi boyutu göz önünde bulundurulduğunda Kore ve Vietnam Savaşları, Berlin Duvarı gibi meselelerin ön plana çıkması oldukça doğaldır. Ancak ABD ve Sovyetler arasındaki gerginlik siyasi boyutla sınırlı kalmamış ve aralarında başka birçok alanda çekişme yaşanmıştır. Hatta bu çekişme dünya sınırlarını aşarak uzaya kadar uzanmış ve iki dünya devi güçlerini uzay alanındaki çalışmalarıyla kanıtlamaya uğraşmışlardır.

4 Ekim 1957’de Sovyetler’ in uzaya Sputnik-1‘i fırlatmasıyla yaklaşık on sekiz yıl sürecek uzay yarışı başlamış oldu. Uzaya fırlatılan ilk yapay uydu Sputnik-1, uzay serüvenin başlangıcıydı ve hem dünya genelinde bir şaşkınlık oluşturmuş hem de teknoloji alanında Amerika’nın kendisini sorgulamasına sebep olmuştu. Sputnik-1’in becerilerinin tam olarak bilinememesi de ayrı bir kaygı sebebiydi kuşkusuz. Sputnik-1 birkaç ay sonra 4 Ocak 1958’de dünya atmosferine girerek yandı.

Spuntik-1’in fırlatılmasından bir ay kadar sonra Sovyetler ikinci denemeyi gerçekleştirmek üzere 3 Kasım 1957’de Sputnik-2′yi fırlatacaktı ancak bu kez içinde bir canlıyla beraber. Bu canlı Laika isminde bir köpekti, dünya yörüngesine oturan ilk canlı olacak Laika bu deneyim sırasında maalesef hayatını kaybetti.  Aslında Laika Sputnik-2 ile birlikte fırlatılırken geri dönme ihtimalinin olmadığı bilinen bir gerçekti ve bu durum büyük tepki toplamıştı. Ancak insanlı bir uzay uçuşunun mümkün olup olmadığının tespit edilebilmesi için bunun gerekli olduğu savunuldu.

 

(Laika uzaya çıkacağı kapsülde)

Amerika bu gelişmeler karşısında 1 Ekim 1958’de NASA kısaltmasıyla bildiğimiz Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’ni kurdu.(National Aeronautics and Space Administration). ABD uzay alanında çalışmalarına Mercury(1958-1963) ve Gemini Programlarıyla(1965-1966) devam etti. Bu programlar başlı başına büyük başarıları temsil etmese de ileride büyük etki yaratacak Apollo Programına hazırlık olmaları açısından öneme sahiplerdi.

Sovyetler cephesinde ilerlemeler devam ediyordu Vostok Programı çerçevesinde 12 Nisan 1961’de Yuri Gagarin, Vostok Uzay Aracı ile dünya yörüngesine çıkan ilk insan oldu, bu Laika’nın fırlatılmasından yaklaşık üç buçuk sene sonrasına denk geliyordu. 16 Haziran 1963’te Sovyetler’in Vostok-6’yı fırlatmasıyla Valentina Tereşkova uzaya giden ilk kadın oldu. Uzay yarışı bir anlamda ilklerin yarışıydı. Vostok Programı’nın ardından Voskhod Programı ile Sovyetler çalışmalarına devam etti. 18 Mart 1965’te Voskhod-2 aracı ile Rus kozmonot Aleksey Leonav uzayda yürüyen ilk insan oldu.

 

 

(Aleksey Leonay, uzay yürüyüşünden)

Sovyetler’in hedefinde Ay’a ulaşmak vardı ve bu doğrultuda çalışmalarına devam ediyorlardı. Luna, Zond ve Soyuz Programları ile Ay’ın dünyadan görünmeyen diğer yönünü fotoğraflamayı başarmış, Ay çevresinde ilk uçuş, Ay yörüngesinde ilk seyahat ve Ay yüzeyine ilk insansız iniş gibi birtakım ilkleri de gerçekleştirmişlerdi.

24 Nisan 1967 tarihinde Sovyetler Birliği tarafından Rus kozmonot Vladimir Komarov ile birlikte, Soyuz-1 aracı fırlatıldı. Kamarov fırlatılırken gerekli teknik alt yapının hazır olmadığı yönünde çeşitli eleştiriler yapılsa da aracın fırlatılmasında ertelemeye gidilmedi. (Bu eleştiri sahipleri arasında arkadaşı aynı zamanda aracın yedek pilotu uzaya ilk kez ayak basan insan unvanın da sahibi Yuri Gagarin de vardı.) Kamarov bu yolculuk sırasında hayatını kaybetti ve tarih onu bir uzay uçusu sırasında hayatını kaybeden ilk insan olarak hatırlayacaktı.

ABD cephesinde de gelişmeler devam ediyordu. Büyük başarılar getirecek Apollo Programı trajik bir şekilde başlamıştı. Apollo-1 planlanan uçuş tarihinden yaklaşık bir ay önce teknik bir arıza sonucu üç astronotun hayatını kaybetmesi ile son buldu. Programın ikinci insanlı aracı Apollo-8, 21 Aralık 1968’de fırlatıldı ve üç gün içinde Ay yörüngesine ulaştı. ABD’de Christmas’ın kutlandığı zamana denk gelen bu uçuştan astronotların verdiği mesajları aşağıdaki linkteki videodan izleyebilirsiniz.

https://www.youtube.com/watch?v=ToHhQUhdyBY&feature=youtu.be

16 Temmuz 1969’da ABD tarafından Apollo-11 fırlatıldı. 20 Temmuz 1969’de Ay’a ulaşan uzay aracında Buzz Aldrin ve Neil Amstrong bulunmaktaydı. ‘Kartal iniş yaptı.’ demişti Amstrong ve Ay’a bastığı ilk adımı ‘benim için küçük insanlık için büyük bir adım’ olarak nitelemişti. İnsanlık için ne kadar büyük bir adım olduğu tartışmaya açık da olsa kuşkusuz bu ABD’yi uzay yarışında öne geçirecek önemli bir adımdı.

Sovyetler Ay’a ayak basmak amacıyla gerçekleştirdikleri çalışmalarına 1974 yılına kadar devam etmelerine rağmen bunu gerçekleştiremediler. 1974 yılından sonra Sovyet Uzay Programı kapsamında Ay’a ayak basmak düşüncesinden vazgeçilip uzaya istasyonlar kurma fikrine öncelik verildi.

1975 yılına gelindiğinde ABD ve Sovyetler Birliği, Apollo-Soyuz Test Programı kapsamında uzay alanında birlikte ilk çalışmalarını ortaya koydu. Bu program çerçevesinde uzaya gönderilen Amerikan yapımı Apollo ile Sovyet yapımı Soyuz, 17 Temmuz 1975 tarihinde, uzayda bir araya gelerek ortak görevlerini tamamlamış olacaklardı. 1979 yılında ABD’nin Afganistan’a asker çıkarmasıyla Soğuk Savaş yeniden alevlenecek olsa da beraber uzay çalışmasının gerçekleştirildiği bu dönem Soğuk Savaşın nispeten ılımlı zamanlarıdır ve uzay yarışı bu şekilde sona erecektir.

(Apollo-Soyuz Test Programı’ndan)

 

 

 

 

 

 

 

Kaynakça:

http://www.gazetebilkent.com/2017/05/08/dunya-sinirlari-disinda-soguk-savas-uzay-yarisi-i/

http://www.gazetebilkent.com/2017/06/21/dunya-sinirlari-disinda-soguk-savas-uzay-yarisi-2/

http://www.nationalgeographic.com.tr/makale/kesfet/laika-gerceklesecegini-herkesin-bildigi-bir-olumun-hik%C3%A2yesi/2523

https://tr.sputniknews.com/bilim/201810031035495622-insanligin-uzay-macerasi-61yil-once-sputnik1-ile-basladi/

ŞEFİKA MEMİŞ

Leave a Reply